Η ΧΡΟΝΙΑ ΚΟΠΩΣΗ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ΠΑΡΚΙΝΣΟΝ

H νόσος του Parkinson (PD) είναι μια από τις πιο κοινές νευρολογικές διαταραχές, που προκαλεί προοδευτική αναπηρία και αδυναμία προσαρμογής σε καθήκοντα της καθημερινότητας. Η νόσος προσβάλλει κυρίως άτομα  ηλικίας άνω των 60 ετών. Αν και η αιτιολογία της νόσου του Parkinson είναι ακόμη ασαφής, στις περισσότερες περιπτώσεις υπάρχει συνδυασμός γενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Οι άνθρωποι με δυσμενή κληρονομικότητα και αυξημένη έκθεση σε ρύπους φυτοφάρμακα χημικές ουσίες ευρίσκονται σε ομάδα υψηλού κινδύνου για την εμφάνιση της νόσου. 

Τα κύρια συμπτώματα της νόσου είναι η αστάθεια, η εμφάνιση τρόμου ηρεμίας, η αλλοίωση της φωνής,  η βραδυκινησία, η μειωμένη ικανότητας τέλεσης λεπτών κινήσεων, η προοδευτικώς εξελισσόμενη βραδύτητα σκέψεως, η μειωμένη εκφραστικότητα προσώπου,  η μειωμένη αισθητικότητα. Τα κύρια νευροπαθολογικά ευρήματα στη νόσο του Parkinson είναι η διαταραχή των βασικών γαγγλίων, η απώλεια ντοπαμινεργικών νευρώνων, η παρουσία χαρακτηριστικών σωματίων Lewy και νευριτών Lewy, η άθροιση παθολογικής πολυμερισμένης άλφα-συνουκλεΐνης στο νευρικό ιστό. Το σύνδρομο κόπωσης είναι ιδιαίτερα συχνό στη νόσο Parkinson και είναι αποτέλεσμα:

1.    Της υπερπροσπάθειας που καταβάλλει ο πάσχων να προσαρμοστεί στις συνηθισμένες απαιτήσεις της καθημερινότητας στο αντίξοο περιβάλλον που δημιουργεί η βραδυκινησία ο βραδυψυχισμός και ο τρόμος. Η υπερπροσπάθεια αυτή εξαντλεί συχνά τις ενεργειακές εφεδρείες του πάσχοντος ασθενούς και οδηγεί σε σημαντική σωματική κόπωση. 

2.   Των διαταραχών ύπνου που ταλαιπωρούν τον παρκινσονικό ασθενή λόγω προσβολής από τη νόσο σύνθετων νευροφυσιολογικών οδών που ρυθμίζουν τον ύπνο. Οι πάσχοντες έχουν διαταραγμένα στάδια ύπνου και απώλεια της φυσιολογικής ατονίας που εγκαθίσταται κατά τη διάρκεια του ύπνου REM.

Η κακή ποιότητα ύπνου υποσκάπτει περαιτέρω το επίπεδο ενέργειας του οργανισμού, την απόδοση στην εργασία και την ποιότητα της ζωής. Ο πάσχων εμφανίζει πλημμελή επιδιόρθωση των κυτταρικών φθορών που γίνονται κατά την διάρκεια του 24ώρου,  ελαττωμένη αφομοίωση της προσκομισθείσας γνώσης, διαταραχές στην έκκριση χημικών ουσιών και ορμονών που εκκρίνονται περιοδικά και συνδέονται με το κυκλικό φαινόμενο του ύπνου. Το αποτέλεσμα είναι η εμφάνιση κόπωσης.

3.   Των διαταραχών σε φυσιολογικά αντανακλαστικά του αυτόνομου νευρικού συστήματος με αποτέλεσμα την διαταραχή όσφρησης και γεύσης, την εγκατάσταση σεξουαλικής δυσλειτουργίας, την κακή λειτουργία του εντέρου. Το αποτέλεσμα είναι η εγκατάσταση μειωμένης ικανότητας αισθητικής απόλαυσης που οδηγεί σε ψυχογενή κόπωση. Η ψυχογενής κόπωση επιτείνεται από την κατάθλιψη που βιώνουν συχνά οι παρκινσονικοί ασθενείς λόγω των δυσάρεστων συμπτωμάτων της νόσου.

4.   Των ψυχολογικών επιπτώσεων που απορρέουν από τη μειωμένη προσαρμοστικότητα στις απαιτήσεις της καθημερινότητας με αποτέλεσμα την επιδείνωση της ψυχογενούς κόπωσης.

Η σωστή ιατρική εξέταση και αξιολόγηση αποσκοπεί στην αντιμετώπιση και των τεσσάρων συνιστωσών που ευρίσκονται στην ρίζα της χρόνιας κόπωσης του παρκινσονικού ασθενούς. Στην βάση αυτή χρησιμοποιούνται φάρμακα και διατροφικές θεραπείες που αυξάνουν την ενεργειακή εφεδρεία των κυττάρων σε συνδυασμό με ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις.

Γενικά μέτρα που πρέπει να τηρεί ο πάσχων από χρόνια κόπωση παρκινσονικός ασθενής:

·        Ο ασθενής με Parkinson πρέπει να μεριμνά για την βέλτιστη ποιότητα ύπνου επιλέγοντας αναπαυτικό ανατομικό στρώμα κατά τον ύπνο, το οποίο πρέπει να το αλλάζει ανά εξαετία περίπου ανάλογα και με  τις οδηγίες του κατασκευαστή.

·        Η ένταξη σε προγράμματα άσκησης είναι σημαντική στον παρκινσονικό ασθενή διότι μειώνει τα συμπτώματα της βραδυκινησίας ακόμη και σε προχωρημένα στάδια της νόσου, ενώ αυξάνει τα επίπεδα ενδορφινών που συντελούν στην αύξηση της ενεργειακής εφεδρείας των κυττάρων. Η καλύτερη άσκηση είναι το κολύμπι και το γρήγορο βάδισμα (ακόμη και με υποβασταζόμενη ράβδο) επί σαράντα πέντε λεπτά ημερησίως  με καλά αθλητικά υποδήματα που απορροφούν τους κραδασμούς μακράν των γευμάτων. 

·        Σε περίπτωση οργανωμένου προγράμματος άσκησης, το πρόγραμμα άσκησης πρέπει να έχει μια μέγιστη ένταση η οποία καθορίζεται στα πλαίσια της ιατρικής εξέτασης, πρέπει να περιλαμβάνει οπωσδήποτε προθέρμανση και αποθεραπεία με ασκήσεις χαλάρωσης και να εφαρμόζεται προοδευτικά έως την επίτευξη μιας σταθερής τετράωρης εβδομαδιαίας συχνότητας (μία ώρα επί τέσσερεις φορές ανά εβδομάδα).

Dr Αναστασία Μοσχοβάκη

Ειδική Παθολόγος

Φραγκοπούλου 10 Κηφισιά

Ο ηλεκτρονικός τόπος του ιατρείου είναι http://iatreioamoschovaki.gr

Τα συνδεόμενα κανάλια του ιατρείου είναι https://www.youtube.com/channel/UC1ZaRAktAaoCEFITCcjhDZQ και https://www.youtube.com/channel/UCraKRIyTq0qW8eMtKnmr3hw

 https://www.youtube.com/channel/UCraKRIyTq0qW8eMtKnmr3hw

Οι συνδεόμενες ιστοσελίδες πρόληψης:

http://amoschovakineaprolipsi.blogspot.gr/ΝΕΑ ΥΟΡΚΗ ΒΟΝΝΗ ΠΑΡΙΣΙ

ΠΕΚΙΝΟ ΤΟΚΙΟ: ΝΕΑ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΜΕΛΕΤΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΑΙΡΑ

http://anastasiamoschovaki1.blogspot.com ΘΕΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ

http://xroniakoposi.blogspot.com ΧΡΟΝΙΑ ΚΟΠΩΣΗ

http://organicsexualdysfunction.blogspot.com ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑΣ

http://frequentmedicaldisorders.blogspot.com FREQUENT MEDICAL DISORDERS (αγγλόφωνο)

http://infectiousdiseaseissues.blogspot.com ΠΥΡΕΤΟΣ – ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ

http://highglucose.blogspot.com ΔΙΑΒΗΤΗΣ

http://systemichypertension.blogspot.com ΥΨΗΛΗ ΠΙΕΣΗ

http://cholesterolandtriglycerides.blogspot.com ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ - ΤΡΙΓΛΥΚΕΡΙΔΙΑ

http://internationaltravelmedicine.blogspot.com ΤΑΞΙΔΙΑ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ

· Facebook

https://www.facebook.com/DrAnastasiaMoschovaki/

· Twitter

http://twitter.com/amoschovaki (bilingual tweets)

http://alternativemedicinehellenicblog.blogspot.comΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ

http://herbsiatreioamoschovaki.blogspot.gr/ ΒΟΤΑΝΑ ΜΕ ΙΑΤΡΙΚΗ ΧΡΗΣΗ

http://votanikienallaktikiatriki.blogspot.gr/ ΒΟΤΑΝΙΚΗ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ

ΧΑΜΗΛΟ ΟΞΥΓΟΝΟ ΑΙΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΟΞΥΜΕΤΡΑ

Ο βασικός ρόλος του κυκλοφορικού συστήματος είναι η μεταφορά οξυγόνου και θρεπτικών ουσιών στα κύτταρα και η απομάκρυνση του διοξειδίου του άνθρακα και άχρηστων μεταβολικών προϊόντων από αυτά.

Για να διατηρήσουν τα κύτταρα επαρκή ποσότητα ενέργειας πρέπει μέσω της αερόβιας αναπνοής να παράγουν επαρκή ποσότητα ΑΤΡ, που λειτουργεί ως ενεργειακό νόμισμα για το κύτταρο. Για την αερόβια αναπνοή τα κύτταρα χρησιμοποιούν  το οξυγόνο που το σώμα προσλαμβάνει από την ατμόσφαιρα μέσω των πνευμόνων. Το οξυγόνο αυτό στο αίμα μεταφέρεται διαλυμένο ή συνδεδεμένο με μία πρωτεΐνη που ευρίσκεται στα  ερυθρά αιμοσφαίρια και καλείται αιμοσφαιρίνη. Το σύμπλοκο αιμοσφαιρίνη-οξυγόνο ευθύνεται  για τη μεταφορά της συντριπτικής πλειοψηφίας του οξυγόνου που εισέρχεται στο σώμα (πάνω από 98 τοις εκατό). Όταν η προσφορά οξυγόνου είναι ανεπαρκής, το σώμα δεν μπορεί να επιτελέσει με επάρκεια τις μεταβολικές του αντιδράσεις.

Το χαμηλό οξυγόνο στο αίμα ή η χαμηλή προσφορά οξυγόνου στα κύτταρα, καλείται ιατρικώς υποξία. Ο οργανισμός διαθέτει μηχανισμούς προσαρμογής στην υποξία (π.χ. αύξηση της παραγωγής αιμοσφαιρίνης που μεταφέρει οξυγόνο, προσαρμογή διαμέτρου τριχοειδών, αύξηση αναπνοών). Όταν οι μηχανισμοί αυτοί ανεπαρκούν λόγω έντονης και παρατεινόμενης υποξίας, προκαλείται προοδευτικά κυτταρικό οίδημα, κυτταρική νέκρωση και θάνατος του κυττάρου.

Η γενικευμένη υποξία προκαλεί συμπτώματα από το ΚΝΣ, όπως διαταραχή στην ικανότητα κρίσης και συγκέντρωσης, κεφαλαλγία, ζάλη, κόπωση, διαταραχές ύπνου. Μελανή χρώση χειλιών και δέρματος μπορεί να εμφανιστεί,  λόγω του χαμηλού οξυγόνου και της αύξησης της ανηγμένης αιμοσφαιρίνης, που είναι το μεταφορικό όχημα του οξυγόνου στο αίμα.

H ελαττωμένη προσφορά οξυγόνου στα κύτταρα του σώματος προκύπτει κυρίως όταν:

1. Το αναπνευστικό σύστημα δεν λειτουργεί φυσιολογικά, με αποτέλεσμα το οξυγόνο να μην προσλαμβάνεται και το διοξείδιο του άνθρακα να μην αποβάλλεται στην εντέλεια. Χαρακτηριστικοί εκπρόσωποι της κατηγορίας είναι το χρόνιο κάπνισμα και η χρόνια αναπνευστική πνευμονοπάθεια.

2. Η ποσότητα του αίματος ή η δύναμη με την οποία η καρδιά εξωθεί το αίμα στην περιφέρεια είναι ανεπαρκής, με αποτέλεσμα η αιμάτωση και η παροχή οξυγόνου στην περιφέρεια να είναι ελαττωμένη. Χαρακτηριστικοί εκπρόσωποι της κατηγορίας είναι η καρδιακή ανεπάρκεια και η αφανής ή εμφανής (εσωτερική ή εξωτερική) αιμορραγία.

3. Η αιμοσφαιρίνη, η ουσία που μεταφέρει το οξυγόνο, είναι ελαττωμένη ή διαταραγμένη. Χαρακτηριστικοί εκπρόσωποι της κατηγορίας είναι η αναιμία και η δηλητηρίαση με μονοξείδιο του άνθρακα.

4. Τα αγγεία δεν είναι βατά και ελαστικά, με αποτέλεσμα η κυκλοφορία του αίματος να συναντά εσωτερικά κωλύματα. Η παροχή αίματος και οξυγόνου ελαττώνεται σε διάφορα όργανα.

Στις περιπτώσεις της κατηγορίας, πρόκειται συνήθως για εντοπισμένη ιστική υποξία οργάνων και όχι για γενικευμένη υποξία. Χαρακτηριστικοί εκπρόσωποι της κατηγορίας είναι οι αγγειίτιδες και η αθηροσκλήρυνση.

Η σωστή παθολογική εξέταση έχει κομβική σημασία στη σωστή διαφορική διάγνωση και θεραπεία, σε κάθε περίπτωση.

ΟΞΥΜΕΤΡΑ ΓΙΑ ΟΙΚΙΑΚΗ ΧΡΗΣΗ: ΤΙ ΜΕΤΡΟΥΝ

Η παλμική οξυμετρία αναπτύχθηκε το 1972, από τους Takuo Aoyagi και Michio Kishi, bioengineers,  χρησιμοποιώντας το κόκκινο υπέρυθρο φως στο σημείο μέτρησης. Είναι μία ιδιαίτερα βολική μη επεμβατική μέθοδος μέτρησης. Τα οξύμετρα εκτιμούν τον κορεσμό της αιμοσφαιρίνης δηλαδή το ποσοστό του οξυγόνου που είναι συνδεδεμένο με την αιμοσφαιρίνη στο αίμα. Για το σκοπό αυτό το οξύμετρο φέρει ειδικό αισθητήρα και μικροεπεξεργαστή.

 Το ποσοστό του κορεσμού του οξυγόνου αναφέρεται ως το ποσοστό % SpO2. Τα περισσότερα οξύμετρα εμφανίζουν επίσης τον αριθμό των καρδιακών παλμών.

Η χρήση των οξύμετρων στο σπίτι είναι αυξανόμενη σήμερα.   Εφόσον το οξύμετρο έχει κατασκευαστεί με τις ενδεικνυόμενες προδιαγραφές, αποτελεί αδρό δείκτη καλής κεντρικής παροχής οξυγόνου. Τιμές κάτω του 96% χρήζουν ιατρικής διερευνήσεως. Χαρακτηριστικές παθήσεις που διαταράσσουν την κεντρική διάθεση και τον κορεσμό της αιμοσφαιρίνης είναι το άσθμα, η χρόνια αναπνευστική πνευμονοπάθεια, η χρόνια καρδιακή ανεπάρκεια. Σε χρόνιους πάσχοντες από τα νοσήματα αυτά η απότομη πτώση του ποσοστού κορεσμού της αιμοσφαιρίνης σε οξυγόνο μπορεί να αποτελεί δείκτη οξείας παρόξυνσης της νόσου.

Η σωστή χρήση του οξύμετρου προϋποθέτει την καλή εφαρμογή στο δάκτυλο όπου γίνεται η μέτρηση. Πρέπει να τοποθετείται σε ζεστά και όχι παγωμένα άκρα και σε άβαφα νύχια.

Dr Αναστασία Μοσχοβάκη

Ειδική Παθολόγος

Φραγκοπούλου 10 Κηφισιά

Ο ηλεκτρονικός τόπος του ιατρείου είναι http://iatreioamoschovaki.gr

Τα συνδεόμενα κανάλια του ιατρείου είναι https://www.youtube.com/channel/UC1ZaRAktAaoCEFITCcjhDZQ και https://www.youtube.com/channel/UCraKRIyTq0qW8eMtKnmr3hw

 https://www.youtube.com/channel/UCraKRIyTq0qW8eMtKnmr3hw

Οι συνδεόμενες ιστοσελίδες πρόληψης:

http://amoschovakineaprolipsi.blogspot.gr/ΝΕΑ ΥΟΡΚΗ ΒΟΝΝΗ ΠΑΡΙΣΙ

ΠΕΚΙΝΟ ΤΟΚΙΟ: ΝΕΑ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΜΕΛΕΤΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΑΙΡΑ

http://anastasiamoschovaki1.blogspot.com ΘΕΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ

http://xroniakoposi.blogspot.com ΧΡΟΝΙΑ ΚΟΠΩΣΗ

http://organicsexualdysfunction.blogspot.com ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑΣ

http://frequentmedicaldisorders.blogspot.com FREQUENT MEDICAL DISORDERS (αγγλόφωνο)

http://infectiousdiseaseissues.blogspot.com ΠΥΡΕΤΟΣ – ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ

http://highglucose.blogspot.com ΔΙΑΒΗΤΗΣ

http://systemichypertension.blogspot.com ΥΨΗΛΗ ΠΙΕΣΗ

http://cholesterolandtriglycerides.blogspot.com ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ - ΤΡΙΓΛΥΚΕΡΙΔΙΑ

http://internationaltravelmedicine.blogspot.com ΤΑΞΙΔΙΑ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ

· Facebook

https://www.facebook.com/DrAnastasiaMoschovaki/

· Twitter

http://twitter.com/amoschovaki (bilingual tweets)

http://alternativemedicinehellenicblog.blogspot.com ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ

http://herbsiatreioamoschovaki.blogspot.gr/ ΒΟΤΑΝΑ ΜΕ ΙΑΤΡΙΚΗ ΧΡΗΣΗ

http://votanikienallaktikiatriki.blogspot.gr/ ΒΟΤΑΝΙΚΗ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ

ΙΝΟΜΥΑΛΓΙΑ: ΤΟ ΝΟΣΗΜΑ ΤΟΥ 21ΟΥ ΑΙΩΝΑ

Η ινομυαλγία είναι πάθηση η οποία χαρακτηρίζεται από χρόνιο διάχυτο πόνο και ευαισθησία, που δεν προκαλούνται από υποκείμενο ρευματολογικό ή συστηματικό ή ορθοπεδικό  ή ψυχιατρικό νόσημα ή παράγοντα. Παρά το γεγονός ότι περιγραφές της νόσου υπάρχουν στην Βίβλο, η ινομυαλγία ως νόσημα άρχισε να αναλύεται και να μελετάται διεξοδικά μόλις από τα τέλη του εικοστού αιώνα πιθανώς λόγω αύξησης της συχνότητας της νόσου.

Η ινομυαλγία προσβάλλει κυρίως νεαρά άτομα και γυναίκες μέσης ηλικίας. Σε αρκετούς πάσχοντες υπάρχει ανάλογη δυσμενής κληρονομική επιβάρυνση.

Σύμφωνα με μελέτες πάνω από το  8% των επισκέψεων σε ιατρεία επειγόντων περιστατικών αφορούν συμπτώματα ινομυαλγίας. Ο ασθενής προσέρχεται στο ιατρείο με αισθήματα απόγνωσης, όταν ο πόνος συνοδεύεται από επίμονη δυσκαμψία, διατάραξη  της ικανότητας προσαρμογής και επιτέλεσης απλών καθημερινών καθηκόντων ή επίμονη κόπωση.

Στην τυπική της μορφή η ινομυαλγία χαρακτηρίζεται από:

1.   Επίμονο διάχυτο πόνο που εντοπίζεται και στις δύο πλευρές του σώματος (δεξιά και αριστερή πλευρά). Η σπονδυλική στήλη και οι ιστοί που γειτνιάζουν με τη σπονδυλική στήλη είναι ιδιαίτερα ευπρόσβλητες περιοχές.

2.   Ακαμψία

3.   Κούραση

4.   Μη αναζωογονητικό ύπνο

5.   Γνωστικές δυσκολίες, άγχος κατάθλιψη, δυσκολία προσαρμογής σε συνήθεις δραστηριότητες.

Τα συμπτώματα μερικές φορές αρχίζουν μετά από φυσικό τραύμα, χειρουργική επέμβαση, λοίμωξη ή σημαντικό ψυχολογικό στρες. Σε άλλες περιπτώσεις, τα συμπτώματα σταδιακά συσσωρεύονται με τον καιρό και χωρίς εμφανή γενεσιουργό αφορμή.

Παρά το γεγονός ότι ο πάσχων από ινομυαλγία έχει αυξημένη ψυχολογική ευαισθησία και το επίμονο άλγος προκαλεί σε αυτόν αρνητικές ψυχολογικές επιδράσεις, η ινομυαλγία δεν είναι ψυχιατρικό νόσημα. Έτσι τα ψυχοφάρμακα δεν ασκούν την παραμικρή ανακουφιστική επίδραση στον πόνο. Η κυρίαρχη βλάβη στην ινομυαλγία είναι η διαταραχή στην πρόσληψη του πόνου, που συνοδεύεται από ένα σύνολο νευρικών αισθητηριακών και ανοσολογικών δυσλειτουργιών

 όπως:

1.   Περίσσεια διεγερτικών νευροδιαβιβαστών (π.χ., ουσία Ρ)

2.    Χαμηλά επίπεδα ανασταλτικών νευροδιαβιβαστών (π.χ. σεροτονίνη και νορεπινεφρίνη)

3.   Χαμηλά επίπεδα τριφωσφορικής αδενοσίνης στα ερυθρά αιμοσφαίρια.

4.   Δυσλειτουργία του άξονα υποθαλάμου υπόφυσης

5.   Χαμηλά επίπεδα κορτιζόλης και αυξητικής ορμόνης

Οι πάσχοντες από ινομυαλγία ευρίσκονται σε υψηλό κίνδυνο προσβολής από  ασθένειες που χαρακτηρίζονται από συστηματική φλεγμονή, όπως είναι η ρευματοειδής αρθρίτιδα (RA), ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος και η χρόνια μόλυνση από ηπατίτιδα C.

Τι πρέπει να ξέρετε εσείς που πάσχετε από ινομυαλγία:

1.     Μειώστε το στρες. Το stress προκαλεί μυϊκούς σπασμούς και έχει πλήρη αντένδειξη. Δοκιμάστε τεχνικές διαχείρισης του στρες.

2.     Να κοιμάστε επαρκώς και να μεριμνάτε για τη σωστή ποιότητα ύπνου που αυξάνει την ενεργειακή σας εφεδρεία. Υιοθετήστε καλές συνήθειες ύπνου:

·        Να πηγαίνετε στο κρεβάτι και να ξυπνάτε την ίδια ώρα κάθε μέρα

·        Να έχετε καλής ποιότητας στρώμα

·        Να έχετε επαρκή συσκότιση και απουσία θορύβων στο υπνοδωμάτιο

3.     Να αποφεύγετε την καθιστική ζωή. Ωστόσο το είδος και η ένταση της άσκησης πρέπει να καθοριστεί μετά από τη σωστή ιατρική σας εξέταση. Η υπερβολική για το σώμα σας άσκηση μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματά σας.

4.     Διατηρήστε έναν υγιή τρόπο ζωής.

Ακολουθήστε μεσογειακά διατροφικά προγράμματα.  Περιορίστε την πρόσληψη καφεΐνης και αλκοόλ.

6.   Αποφύγετε την έκθεση σε κρύο, κρύα μπάνια ή ρεύματα. Το κρύο αυξάνει το μυϊκό σπασμό και επιδεινώνει τα συμπτώματα.

Κατά την εξέταση στο ιατρείο θα πρέπει να διερευνηθεί εάν υπάρχει αληθής ινομυαλγία ή εάν χρόνιο υποκείμενο νόσημα ή παθολογικός παράγοντας της καθημερινότητας, ευθύνονται για τους πόνους. Παράγοντες ή νοσήματα που προκαλούν χρόνιο επίμονο άλγος είναι η κακή στάση του σώματος, η υπερβολική ή ακατάλληλη άσκηση, το επίμονο stress, η έκθεση σε ακραίες θερμοκρασίες, πρωτοπαθή νοσήματα των οστών ή των μυών, καρκινώματα, λοιμώδη νοσήματα, ρευματολογικά νοσήματα, μεταβολικές νόσοι, νοσήματα θυρεοειδούς, νευρολογικές παθήσεις. Η θεραπεία περιλαμβάνει εξατομικευμένη διατροφική θεραπεία συμπληρώματα εναλλακτικής ιατρικής και φάρμακα που αυξάνουν τις ενεργειακές εφεδρείες του σώματος, σταθεροποιούν το ανοσοποιητικό σύστημα, ομαλοποιούν την ουδό του πόνου. 

Dr Αναστασία Μοσχοβάκη

Ειδική Παθολόγος

Φραγκοπούλου 10 Κηφισιά

Ο ηλεκτρονικός τόπος του ιατρείου είναι http://iatreioamoschovaki.gr

Τα συνδεόμενα κανάλια του ιατρείου είναι https://www.youtube.com/channel/UC1ZaRAktAaoCEFITCcjhDZQ και https://www.youtube.com/channel/UCraKRIyTq0qW8eMtKnmr3hw

 https://www.youtube.com/channel/UCraKRIyTq0qW8eMtKnmr3hw

Οι συνδεόμενες ιστοσελίδες πρόληψης:

http://amoschovakineaprolipsi.blogspot.gr/ΝΕΑ ΥΟΡΚΗ ΒΟΝΝΗ ΠΑΡΙΣΙ

ΠΕΚΙΝΟ ΤΟΚΙΟ: ΝΕΑ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΜΕΛΕΤΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΑΙΡΑ

http://anastasiamoschovaki1.blogspot.com ΘΕΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ

http://xroniakoposi.blogspot.com ΧΡΟΝΙΑ ΚΟΠΩΣΗ

http://organicsexualdysfunction.blogspot.com ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑΣ

http://frequentmedicaldisorders.blogspot.com FREQUENT MEDICAL DISORDERS (αγγλόφωνο)

http://infectiousdiseaseissues.blogspot.com ΠΥΡΕΤΟΣ – ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ

http://highglucose.blogspot.com ΔΙΑΒΗΤΗΣ

http://systemichypertension.blogspot.com ΥΨΗΛΗ ΠΙΕΣΗ

http://cholesterolandtriglycerides.blogspot.com ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ - ΤΡΙΓΛΥΚΕΡΙΔΙΑ

http://internationaltravelmedicine.blogspot.com ΤΑΞΙΔΙΑ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ

· Facebook

https://www.facebook.com/DrAnastasiaMoschovaki/

· Twitter

http://twitter.com/amoschovaki (bilingual tweets)

http://alternativemedicinehellenicblog.blogspot.com ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ

http://herbsiatreioamoschovaki.blogspot.gr/ ΒΟΤΑΝΑ ΜΕ ΙΑΤΡΙΚΗ ΧΡΗΣΗ

http://votanikienallaktikiatriki.blogspot.gr/ ΒΟΤΑΝΙΚΗ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ

ΓΡΙΠΗ ΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ

Οι συνήθεις ιοί που εισέρχονται στο σώμα μέσω της αναπνοής προκαλούν μπούκωμα, καταρροή, πόνο στο λαιμό, χαμηλό πυρετό. 

Πάνω από διακόσιοι αντιγονικά διαφορετικά ιοί, είναι υπεύθυνοι για                  τις συνήθεις λοιμώξεις του Φθινοπώρου του Χειμώνα της Άνοιξης (π.χ. ρινοιοί, αδενοιοί, ιοί γρίπης).

Συνήθως η λοίμωξη κάνει ένα κύκλο τριών με πέντε ημερών, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις, διαρκεί πάνω από εννέα ημέρες. Σοβαρές επιπλοκές, όπως πνευμονία, βρογχίτιδα, σήψη, καρδιοπνευμονικές εκδηλώσεις, συμβαίνουν σπανιότερα και συνοδεύονται από παράταση της λοιμώδους συνδρομής ή βαρύτερα συμπτώματα (π.χ. υψηλός πυρετός, δύσπνοια).

Ένα σύνηθες ερώτημα των ασκούμενων ασθενών κατά την διάρκεια μιας ίωσης είναι εάν μπορούν να συνεχίσουν απρόσκοπτα το πρόγραμμα άσκησης. Εάν είστε ασκούμενος πρέπει να γνωρίζετε ότι:

·      Πρέπει να αποφεύγετε την έκθεση σε ρεύματα ενώ είστε ιδρωμένος ή βρεγμένος, διότι ενδέχεται να προκληθούν  ψύξεις μυών.

·      Η ήπια σωματική δραστηριότητα δεν έχει αντένδειξη. Εάν επιλέξετε να ασκηθείτε όταν είστε άρρωστος ή άρρωστη, μειώστε την ένταση και τη διάρκεια της προπόνηση σας. Η ήπια άσκηση μπορεί να συντελέσει στην διάνοιξη των ρινικών διόδων και να ανακουφίσει  την ρινική συμφόρηση σε περίπτωση συμπτωμάτων που επικεντρώνονται στην περιοχή που εδράζεται πάνω από τον λαιμό. Τέτοια συμπτώματα είναι η ρινική καταρροή, η ρινική συμφόρηση, το φτέρνισμα, ο ήπιος πονόλαιμος. Ωστόσο εάν είστε σε επίπονο πρόγραμμα άσκησης ελαττώστε την έντασή του. Αποφύγετε να χρησιμοποιήσετε βάρη και ακολουθήστε το τρίπτυχο προθέρμανση άσκηση ασκήσεις χαλάρωσης. Αντί για το σύνηθες πρόγραμμά σας που περιλαμβάνει τρέξιμο και επίπονες ασκήσεις μπορείτε να συντηρήσετε την φυσική σας κατάσταση κατά την διάρκεια της λοίμωξης με βάδιση.

·      Αποφύγετε την άσκηση εάν έχετε συμπτώματα που εδράζονται κάτω από την περιοχή του λαιμού, όπως είναι ο πόνος στο στήθος, η συμφόρηση στο στήθος, η δύσπνοια, ή οι στομαχικές διαταραχές. Μην κάνετε άσκηση εάν έχετε γενικευμένα συμπτώματα όπως είναι ο πυρετός, το ρίγος, η επίμονη κόπωση, οι διάχυτοι μυϊκοί πόνοι.

·      Κατά την επανένταξη στο σύνηθες πρόγραμμα άσκησης μετά την λοίμωξη, αυτό πρέπει να γίνει σταδιακά και όχι απότομα.

·      Αποφύγετε δραστηριότητες που σας εκθέτουν σε υψηλό κίνδυνο τραυματισμού, ο οποίος μπορεί να περιπλέξει την κατάσταση της λοίμωξής σας. Χρησιμοποιήστε καλά αθλητικά παπούτσια. Μην ασκείστε μετά τα γεύματα. Πρέπει να έχουν παρέλθει δύο τρεις ώρες μετά το γεύμα.  

·      Φροντίστε για την καλή σας ενυδάτωση με επαρκή πρόσληψη νερού. Αποφύγετε το κάπνισμα, καταναλώνετε καθημερινά φρούτα και λαχανικά. Οι σούπες, οι ζωμοί, το μέλι, το τσάι,  το κεφίρ είναι καλές επιλογές τροφίμων κατά την διάρκεια των λοιμώξεων. Αποφύγετε το αλκοόλ, τον καφέ και τα αναψυκτικά τύπου cola. Τα ατμόλουτρα, οι γαργάρες με αλατόνερο συντελούν στην ανακούφιση των συμπτωμάτων.

·      Εάν η ηλικία σας είναι κάτω από είκοσι ετών αποφύγετε την λήψη ασπιρίνης και ανάλογων σκευασμάτων για να αποφύγετε το σύνδρομο Reye, μια σπάνια αλλά δυνητικά απειλητική για τη ζωή κατάσταση. Αποφύγετε την χρήση αντιβιοτικών αντιισταμινικών ή αποσυμφορητικών χωρίς βέλτιστη ιατρική εξέταση και αντίστοιχη σύσταση.

·      Μεριμνάτε για την επαρκή σας ξεκούραση και τον απρόσκοπτο ύπνο.

Dr Αναστασία Μοσχοβάκη

Ειδική Παθολόγος

Φραγκοπούλου 10 Κηφισιά

Ο ηλεκτρονικός τόπος του ιατρείου είναι http://iatreioamoschovaki.gr

Τα συνδεόμενα κανάλια του ιατρείου είναι https://www.youtube.com/channel/UC1ZaRAktAaoCEFITCcjhDZQ και https://www.youtube.com/channel/UCraKRIyTq0qW8eMtKnmr3hw

 https://www.youtube.com/channel/UCraKRIyTq0qW8eMtKnmr3hw

Οι συνδεόμενες ιστοσελίδες πρόληψης:

http://amoschovakineaprolipsi.blogspot.gr/ΝΕΑ ΥΟΡΚΗ ΒΟΝΝΗ ΠΑΡΙΣΙ

ΠΕΚΙΝΟ ΤΟΚΙΟ: ΝΕΑ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΜΕΛΕΤΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΑΙΡΑ

http://anastasiamoschovaki1.blogspot.com ΘΕΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ

http://xroniakoposi.blogspot.com ΧΡΟΝΙΑ ΚΟΠΩΣΗ

http://organicsexualdysfunction.blogspot.com ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑΣ

http://frequentmedicaldisorders.blogspot.com FREQUENT MEDICAL DISORDERS (αγγλόφωνο)

http://infectiousdiseaseissues.blogspot.com ΠΥΡΕΤΟΣ – ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ

http://highglucose.blogspot.com ΔΙΑΒΗΤΗΣ

http://systemichypertension.blogspot.com ΥΨΗΛΗ ΠΙΕΣΗ

http://cholesterolandtriglycerides.blogspot.com ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ - ΤΡΙΓΛΥΚΕΡΙΔΙΑ

http://internationaltravelmedicine.blogspot.com ΤΑΞΙΔΙΑ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ

· Facebook

https://www.facebook.com/DrAnastasiaMoschovaki/

· Twitter

http://twitter.com/amoschovaki (bilingual tweets)

http://alternativemedicinehellenicblog.blogspot.com ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ

http://herbsiatreioamoschovaki.blogspot.gr/ ΒΟΤΑΝΑ ΜΕ ΙΑΤΡΙΚΗ ΧΡΗΣΗ

http://votanikienallaktikiatriki.blogspot.gr/ ΒΟΤΑΝΙΚΗ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ

ΜΟΥΔΙΑΣΜΑΤΑ ΣΤΑ ΧΕΡΙΑ

Το μούδιασμα στα χέρια είναι παθολογικό σύμπτωμα που συχνά εμποδίζει τον ασθενή να πραγματοποιήσει συνήθεις δραστηριότητες προκαλώντας μια δυσάρεστη αίσθηση σε ένα ή περισσότερα δάχτυλα. Το μούδιασμα μπορεί να είναι ετερόπλευροι ή αμφοτερόπλευρο, μπορεί να είναι τοπικό ή να επεκτείνεται,   να συνοδεύεται από μυρμηγκιάσματα στη σύστοιχη περιοχή ή κάψιμο ή τσούξιμο ή αίσθηση επαφής με βελόνες ή καρφίτσες, να εμφανίζεται οξέως ή να έχει χρόνιο χαρακτήρα. Το χρόνιο μούδιασμα των χεριών είναι από τις πιο συχνές αιτίες της αδυναμίας των άνω άκρων που όταν είναι σοβαράς μορφής, οδηγεί σε πρόωρη συνταξιοδότηση νέα άτομα με σοβαρές οικονομικές επιπτώσεις για το σύνολο της ζωής τους. 

Η σωστή λειτουργία του δέρματος, των αρθρώσεων, των νεύρων, των μυών και των ιστών του σώματος που εντοπίζονται στα άνω άκρα είναι απαραίτητα για να υπάρξει φυσιολογική αίσθηση. Παρά το γεγονός ότι παροδικά συμπτώματα, μπορεί να εμφανιστούν σε φυσιολογικά άτομα μετά από έκθεση σε πολύ έντονο ψύχος, μετά από παρατεταμένη μηχανική παρακώλυση της ροής του αίματος, (π.χ. όταν πιέζεται το χέρι από σφιχτό περιβραχιόνιο) ή λόγω άγχους, παθολογικά νοσήματα που προκαλούν αλλοίωση της σύστασης των ιστών, κακή αιμάτωση της περιοχής του σώματος όπου εμφανίζονται τα συμπτώματα, μείωση της ποιότητας του αίματος που αρδεύει το σώμα ή νευρολογικές βλάβες πρέπει να αποκλειστούν. Επίσης όργανα που δεν εντοπίζονται στα άνω άκρα μπορεί να παρουσιάσουν συμπτώματα από τα χέρια λόγω γειτνίασης των ιστών ή αντιδραστικού ερεθισμού. Το φαινόμενο κλασσικά συμβαίνει σε ορισμένες περιπτώσεις εμφράγματος του μυοκαρδίου όπου το μούδιασμα του αριστερού άνω άκρου είναι συχνό σύμπτωμα. Επίσης το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο έχει συχνά ως αρχικό σύμπτωμα το μούδιασμα ή το κάψιμο στην περιοχή του σώματος, στην οποία διανέμονται οι νευρικές ίνες που αντιστοιχούν στην περιοχή του εγκεφάλου που θίγεται.  

Συστηματικά και τοπικά νοσήματα που προκαλούν μούδιασμα στα άκρα επίσης είναι:

•          Ο διαβήτης

·      Η περιφερική νευροπάθεια

·      Το σύνδρομο  Raynaud

·      Τα τραύματα της  σπονδυλικής στήλης

·      Η αγγειίτιδα

·      Η ανεπάρκεια βιταμινών

·      Οι ορμονικές διαταραχές

·      Ο αλκοολισμός

·      Η αμυλοείδωση

·      Το σύνδρομο καρπιαίου σωλήνα

·      Το σύνδρομο Guillain-Barre

·      Σπάνια λοιμώδη νοσήματα όπως το AIDS

·      Η πολλαπλή σκλήρυνση

·      Παρανεοπλασματικά σύνδρομα

·      Τα ψυχιατρικά νοσήματα

Εάν το σύμπτωμα είναι πρωτοεμφανιζόμενο η ιατρική εξέταση δεν πρέπει να αναβάλλεται ιδιαίτερα όταν πρόκειται για ασθενείς υψηλού κινδύνου για αποφράξεις αρτηριών όπως διαβητικούς παχύσαρκους χρόνιους καπνιστές υπερτασικούς πάσχοντες από μεταβολικό σύνδρομο στεφανιαίους ασθενείς, προς αποκλεισμό επικείμενου εμφράγματος μυοκαρδίου ή εξελισσόμενου αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου.

ΣΥΝΔΡΟΜΟ Raynaud: Το πιο κοινό οργανικό αίτιο χρόνιων επεισοδίων μουδιάσματος ανεξαρτήτως ηλικίας

Πρόκειται για αγγειοσυσπαστική διαταραχή, που χαρακτηρίζεται από μεταβολή του χρώματος των δακτύλων μετά από έκθεση σε κρύο ή μετά από συναισθηματική φόρτιση. Οι διαταραχές μπορεί να περιορίζονται σε ένα δάκτυλο, λίγα δάκτυλα ή να περιλαμβάνουν όλο το χέρι. Σπάνια αφορούν το άκρο πόδι. Τα δάκτυλα εμφανίζουν ωχρότητα κατά την έκθεση σε κρύο περιβάλλον, φαινόμενο που οδηγεί σε προοδευτική ανάπτυξη κυάνωσης, λόγω κακής αιμάτωσης. Κατά την επαναθέρμανση η εμφάνιση ερυθρότητας είναι συχνή. Κακουχία, οίδημα με εντύπωμα, μούδιασμα, συνοδεύουν πολλές φορές την αλλαγή χρώματος. Μεταξύ των επεισοδίων τα άκρα μπορεί να είναι απόλυτα φυσιολογικά. Το σύνδρομο αποτελεί πηγή δυσάρεστων αισθημάτων, που συχνά παρακωλύουν την ομαλή κοινωνική και επαγγελματική ζωή του πάσχοντα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η νόσος μπορεί να οδηγήσει σε γάγγραινα δακτύλων, λόγω κακής αιμάτωσης.

ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ

1. Καλοήθης ιδιοπαθής νόσος RAYNAUD. Η επίπτωση της νόσου υπολογίζεται στο 10% του πληθυσμού. Πολλοί παράγοντες συντελούν στην πυροδότηση της νόσου (π.χ. ανωμαλία συμπαθητικού νευρικού συστήματος, αύξηση αδρενεργικών υποδοχέων).

2. Δευτεροπαθές RAYNAUD. Το δευτεροπαθές σύνδρομο προκαλείται από υποκείμενα νοσήματα και παθολογικές καταστάσεις με διαφορετικό παθοφυσιολογικό μηχανισμό, σε κάθε περίπτωση. Ο κατάλογος είναι μακρύς. Αυτοάνοσα νοσήματα, αγγειακές βλάβες, ενδοκρινικά νοσήματα, το σύνδρομο θωρακικής εξόδου, το σύνδρομο καρπιαίου σωλήνα, νευρολογικές βλάβες και παρενέργειες φαρμάκων είναι χαρακτηριστικά νοσήματα και καταστάσεις που προκαλούν δευτεροπαθές RAYNAUD.

Dr Αναστασία Μοσχοβάκη

Ειδική Παθολόγος

Φραγκοπούλου 10 Κηφισιά

Ο ηλεκτρονικός τόπος του ιατρείου είναι http://iatreioamoschovaki.gr

Τα συνδεόμενα κανάλια του ιατρείου είναι https://www.youtube.com/channel/UC1ZaRAktAaoCEFITCcjhDZQ και https://www.youtube.com/channel/UCraKRIyTq0qW8eMtKnmr3hw

Οι συνδεόμενες ιστοσελίδες πρόληψης:

http://amoschovakineaprolipsi.blogspot.gr/ΝΕΑ ΥΟΡΚΗ ΒΟΝΝΗ ΠΑΡΙΣΙ

ΠΕΚΙΝΟ ΤΟΚΙΟ: ΝΕΑ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΜΕΛΕΤΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΑΙΡΑ

http://anastasiamoschovaki1.blogspot.com ΘΕΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ

http://xroniakoposi.blogspot.com ΧΡΟΝΙΑ ΚΟΠΩΣΗ

http://organicsexualdysfunction.blogspot.com ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑΣ

http://frequentmedicaldisorders.blogspot.com FREQUENT MEDICAL DISORDERS (αγγλόφωνο)

http://infectiousdiseaseissues.blogspot.comΠΥΡΕΤΟΣ – ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ

http://highglucose.blogspot.com ΔΙΑΒΗΤΗΣ

http://systemichypertension.blogspot.com ΥΨΗΛΗ ΠΙΕΣΗ

http://cholesterolandtriglycerides.blogspot.com ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ - ΤΡΙΓΛΥΚΕΡΙΔΙΑ

http://internationaltravelmedicine.blogspot.com ΤΑΞΙΔΙΑ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ

· Facebook

https://www.facebook.com/DrAnastasiaMoschovaki/

· Twitter

http://twitter.com/amoschovaki(bilingual tweets)

http://alternativemedicinehellenicblog.blogspot.comΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ

http://herbsiatreioamoschovaki.blogspot.gr/ ΒΟΤΑΝΑ ΜΕ ΙΑΤΡΙΚΗ ΧΡΗΣΗ

http://votanikienallaktikiatriki.blogspot.gr/ ΒΟΤΑΝΙΚΗ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ