Αναζήτηση αυτού του ιστολογίου

8/12/09

Σαφράν - το φυσικό αντικαταθλιπτικό της φύσης

Ο κρόκος Κοζάνης ή σαφράν (Crocus sativus L.) θεωρείται ένα φυτό με εξέχουσες αντιοξειδωτικές, αντιθρομβωτικές και αντικαρκινικές ιδιότητες.

Ο κρόκος Κοζάνης είναι ένα εκ των ακριβότερων μπαχαρικών της υφηλίου και έχει μακρά ιστορία στην μαγειρική. Παραδοσιακά, έχει χρησιμοποιηθεί για την ανακούφιση του στομαχόπονου, των πεπτικών προβλημάτων ακόμα και της κατάθλιψης, με ορισμένες πρόσφατες έρευνες να δείχνουν ότι όντως είναι επιβοηθητικός στην ήπια κατάθλιψη.

Οι επιστήμονες έχουν επισημάνει τις φαρμακευτικές δυνατότητες που έχει ο κρόκος, τονίζοντας τις αντιοξειδωτικές και τις αντικαρκινικές του ιδιότητες, την επίδρασή του στα λευχαιμικά κύτταρα, την αντιγηραντική του δράση, τη θετική του επίδραση στη νευροπροστασία και στην καταπολέμηση του άγχους, τη συμβολή του στην ενίσχυση της μάθησης και της μνήμης.

Επιπλεόν, εικάζεται πως και άλλες, ανεξερεύνητες έως σήμερα ουσίες του κρόκου, έχουν σημαντικές ιδιότητες για τον ανθρώπινο οργανισμό και αναμένεται να αποδειχθούν στο μέλλον, μέσω νέων ερευνών.

Βασικά ενεργά συστατικά του είναι η κροκίνη, η κροκετίνη, η πικροκροκίνη και η σαφρανάλη, των οποίων οι ευεργετικές αντιοξειδωτικές δράσεις έχουν πιστοποιηθεί με επιστημονικές μελέτες.

Περιληπτικά τα πλεονεκτήματα του σαφράν είναι:

Έχει αντικαταθλιπτικές ιδιότητες.
Προστατεύει την καρδιά από καρδιαγγειακές ασθένειες.
Ενισχύει τη διανοητική λειτουργία και την πνευματική διαύγεια.
Συμβάλλει στη μείωση της χοληστερίνης.

Το σαφράν κυκλοφορεί σε πολύ μικρές δόσεις σε μορφή καρυκεύματος (γραμμάριων) αλλά και σε απόσταγμα (εκχύλισμα) το οποίο είναι πιο εύκολο στην χρήση του και πιο οικονομικό.

7/12/09

Ψυχογενής ανορεξία και βουλιμία

ΨΥΧΟΓΕΝΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑ

Η Ψυχογενής Ανορεξία (ή νευρογενής ανορεξία ή νευρική ανορεξία) είναι ένα σύνδρομο αυτοεπιβαλλόμενης ασιτίας στο οποίο το άτομο με τη θέληση του περιορίζει την πρόσληψη τροφής καθώς φοβάται έντονα μήπως γίνει παχύ. Τα βασικά χαρακτηριστικά της είναι άρνηση του ατόμου να διατηρήσει ένα ελάχιστο φυσιολογικό βάρος, έντονος φόβος του ατόμου μήπως γίνει παχύ, διαταραχή στη σωματική εικόνα, σημαντική απώλεια βάρους και αμηνόρροια στις γυναίκες.

Άτομα με τη διαταραχή αυτή λένε ότι «νιώθουν παχιά» όταν το βάρος τους είναι φυσιολογικό ή ακόμα κι όταν έχουν απισχνηνεί, κι αυτό γιατί η απώλεια του βάρους δεν καθησυχάζει τον φόβο τους της παχυσαρκίας. Τα ανορεκτικά άτομα υποφέρουν από μια διαταραγμένη αντίληψη του σώματος τους ολόκληρου και της εξωτερικής τους σωματικής εικόνας - δεν μπορούν να αναγνωρίσουν σωματικές αισθήσεις συμπεριλαμβανόμενου του αισθήματος της πείνας, πιστεύουν ότι το σώμα τους ή διάφορα μέρη του είναι «πολύ παχιά» ακόμα κι όταν είναι κάτω από το φυσιολογικό βάρος.

Βέβαια η λέξη «ανορεξία» είναι αποπροσανατολιστική. Η ψυχογενής ανορεξία δεν είναι διαταραχή της όρεξης, γιατί η όρεξη δεν προσβάλλεται παρά μόνον αργά στην πορεία της νόσου. Μάλλον πρόκειται για διαταραχές στην αίσθηση του εαυτού, στην ταυτότητα και στην αυτονομία, για λόγους που ακόμα δεν γνωρίζουμε. Η απώλεια του βάρους συνήθως κατορθώνεται με μείωση της συνολικής ποσότητας τροφής με δυσανάλογη ελάττωση σε τροφές πλούσιες σε υδατάνθρακες και λίπος, με προκλητό εμετό, με χρήση καθαρτικών ή διουρητικών και με εξαντλητική άσκηση. Η αμηνόρροια συχνά μπορεί να εμφανισθεί πριν παρατηρηθεί σημαντική ελάττωση βάρους.

Διακρίνουμε δυο τύπους Ψυχογενούς Ανορεξίας:

  • Ο Περιοριστικός Τύπος χαρακτηρίζει τη διαταραχή όπου το άτομο επιτυγχάνει την απώλεια βάρους κυρίως με δίαιτα, νηστεία ή υπερβολική άσκηση.
  • Ο Τύπος Υπερφαγίας/Κάθαρσης χαρακτηρίζει τη διαταραχή όπου η απώλεια βάρους επιτυγχάνεται με προκλητά εμετό, καθαρτικά, διουρητικά ή ενέματα ύστερα από υπερφαγία ή και τη λήψη μικρών ποσοτήτων τροφής.
Στην αρχή το περιβάλλον του ανορεκτικού ατόμου δεν αντιλαμβάνεται τίποτα. Απλώς το ανορεκτικό άτομο αρχίζει ν' αδυνατίζει με κάποια δίαιτα. Προοδευτικά, όμως, καθώς η απώλεια του βάρους προχωρά και η πρόσληψη τροφής συνεχώς ελαττώνεται, συγγενείς και φίλοι αρχίζουν να τρομάζουν καθώς το ανορεκτικό άτομο δηλώνει ότι «πρέπει να χάσει βάρος γιατί είναι παχύ.

ΨΥΧΟΓΕΝΗΣ ΒΟΥΛΙΜΙΑ

Τα βασικά χαρακτηριστικά της Ψυχογενούς Βουλιμίας είναι επανειλημμένα επεισόδια υπερφαγίας στη διάρκεια των οποίων το άτομο νιώθει ότι δεν μπορεί να ελέγξει τον εαυτό του ώστε να σταματήσει να τρώει, η χρήση αντισταθμιστικών μεθόδων όπως προκλητού εμετού, καθαρτικών, διουρητικών, ενεμάτων, νηστείας ή υπερβολικής άσκησης για να μην πάρει βάρος και η υπερβολική ενασχόληση με το σχήμα και το βάρος του σώματος.

Τα επεισόδια υπερφαγίας συνίστανται στην κατανάλωση τροφών με υψηλή θερμιδική αξία, που συνήθως είναι γλυκές ή ευκολομάσητες και μπορούν να καταναλωθούν γρήγορα π.χ. παγωτά, γλυκά, κουλουράκια κτλ. Τυπικά, τα βουλιμικά άτομα ντρέπονται για τη συμπεριφορά τους και προσπαθούν να κρύψουν τα επεισόδια υπερφαγίας. Τα επεισόδια αυτά συνήθως εκλύονται από δυσφορικές καταστάσεις, από διαπροσωπικά προβλήματα, από έντονη πείνα ύστερα από δίαιτα ή από αρνητικά αισθήματα για το σχήμα και το μέγεθος του σώματος. Κατά τα επεισόδια υπερφαγίας το άτομο συνήθως τρώει κρυφά και δεν σταματά παρά μόνον όταν πονέσει η κοιλιά του ή πέσει στον ύπνο ή κάποιος το διακόψει ή προκαλέσει εμετό. Ο προκλητός εμετός χρησιμοποιείται από το 80°/ο-90°/ο των βουλιμικών ατόμων για ν' αποφευχθεί η αύξηση του βάρους, αλλά και για να μειωθούν τα αισθήματα ενοχής και ν' ανακουφισθεί ο κοιλιακός πόνος που προέρχεται από την υπερφαγία. Περίπου 30% των βουλιμικών παίρνουν καθαρτικά μετά τα επεισόδια υπερφαγίας.

Τα βουλιμικά άτομα συχνά δείχνουν υπερβολικό ενδιαφέρον για το βάρος τους, σε επίπεδα εμμονής, και προσπαθούν επανειλημμένα να το ελέγξουν με δίαιτα, νηστεία, υπερβολική άσκηση, προκλητά εμετό ή τη χρήση καθαρτικών ή διουρητικών. Είναι συνηθισμένες οι διακυμάνσεις του βάρους των βουλιμικών που οφείλονται σε εναλλασσόμενες περιόδους υπερφαγίας και νηστείας. Συχνά η υπεραπασχόληση με το βάρος ή τα επανειλημμένα επεισόδια υπερφαγίας και προκλητού εμετού δημιουργούν κοινωνικά ή επαγγελματικά προβλήματα.

Τυπικά, τα βουλιμικά άτομα έχουν φυσιολογικό βάρος. Υπάρχουν ενδείξεις, όμως, ότι πριν από την έναρξη της διαταραχής ίσως έχουν περισσότερο βάρος απ' ότι τα συνομήλικα τους.

Στα άτομα με Ψυχογενή Βουλιμία υπάρχει αυξημένη συχνότητα καταθλιπτικών συμπτωμάτων (π.χ. χαμηλή αυτοεκτίμηση), όπως και Μείζονος Καταθλιπτικής Διαταραχής και Δυσθυμικής Διαταραχής, που μπορεί να εμφανίζονται ταυτόχρονα ή να προηγούνται της διαταραχής. Επίσης, υπάρχει αυξημένη συχνότητα αγχωδών συμπτωμάτων (π.χ. φόβος κοινωνικών καταστάσεων), Αγχωδών Διαταραχών, Κατάχρησης Ουσιών και Εξάρτησης από Ουσίες (ιδιαίτερα αλκοόλ και διεγερτικών) και Διαταραχών της Προσωπικότητας (πιο συχνά της Οριακής Διαταραχής της Προσωπικότητας).

Εργαστηριακά, οι συχνοί εμετοί μπορούν να δημιουργήσουν ηλεκτρολυτικές ανωμαλίες (υποκαλιαιμία, υπονατριαιμία, υποχλωραιμία) και μεταβολική αλκάλωση και οί διάρροιες από τη λήψη καθαρτικών μεταβολική οξέωση. Σε ορισμένα άτομα υπάρχει μέτρια αύξηση της αμυλάσης του ορού.
Οί προκλητοί εμετοί μπορεί να δημιουργήσουν μεγάλη φθορά στην αδαμαντίνη των δοντιών, διόγκωση των σιελογόνων αδένων και ιδιαίτερα της παρωτίδος, κάλους ή ουλές στη ραχιαία επιφάνεια των χεριών, ακόμη και οισοφαγική ρήξη ή αρρυθμίες με κίνδυνο τον θάνατο.

Ακόμα, σε βουλιμικά άτομα μπορεί να εμφανισθούν διαταραχές του καταμήνιου κύκλου ή αμηνόρροια.
Υπολογίζεται ότι πάνω από 90% των βουλιμικών ατόμων είναι γυναίκες. Ο επιπολασμός της διαταραχής σε εφήβους και νεαρές γυναίκες είναι 1% ως 3% (στους άντρες το 1/10 αυτού).
Η έναρξη της Ψυχογενούς Βουλιμίας είναι στην όψιμη εφηβεία ή στην πρώιμη ενήλικη ζωή και η πορεία της είναι χρόνια ή διαλείπουσα.

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΤΡΟΦΗΣ

Υπάρχουν δύο βασικοί στόχοι που μπορεί να ακολουθήσει κάθε ψυχολόγος και ψυχίατρος στη θεραπεία της ψυχογενούς ανορεξίας και της ψυχογενούς βουλιμίας. Ο πρώτος είναι να αποκατασταθεί η κατάσταση θρέψης του ατόμου. Στα ανορεκτικά άτομα αυτό σημαίνει να επανέλθει το βάρος στα φυσιολογικά όρια στα βουλιμικά άτομα, να επιτευχθεί μεταβολική ισορροπία. Ο δεύτερος στόχος είναι να τροποποιηθεί η παθολογική συμπεριφορά πρόσληψης τροφής του ατόμου, ούτως ώστε να κρατηθεί το βάρος σε φυσιολογικά όρια και να ελεγχθούν κατά το δυνατό τα επεισόδια υπερφαγίας, οι προκλητοί εμετοί, η λήψη καθαρτικών και όλες οι άλλες παθολογικές συμπεριφορές.

Η θεραπευτική προσέγγιση βασικά είναι ένας συνδυασμός θεραπείας συμπεριφοράς και γνωσιακής ψυχοθεραπείας. Ο στόχος της θεραπείας συμπεριφοράς είναι να αποκατασταθεί ο φυσιολογικός τρόπος λήψης τροφής. Στο νοσοκομείο, αυτό σημαίνει την εφαρμογή αυστηρού πρωτοκόλλου, ώστε τα ανορεκτικά άτομα να κερδίζουν καθημερινά συγκεκριμένο βάρος και της αμφισβήτησης των γνωστικών δομών (αυτόματες σκέψεις, σχήματα και πιστεύω) που προκαλούν την διαστρεβλωμένη εικόνα και τα βουλιμικά άτομα να ελαττώνουν καθημερινά τον αριθμό των προκλητών εμετών. Έτσι, οι ασθενείς ζυγίζονται σε τακτά χρονικά διαστήματα, η πρόσληψη και η απέκκριση των υγρών μετριέται, υπάρχει στενή παρατήρηση (ακόμη και στην τουαλέτα) μέχρι και 2 ώρες μετά τα γεύματα για να αποτραπεί ο προκλητός εμετός.
Όσον αφορά τη φαρμακευτική αγωγή, έχει δειχθεί ότι τα αντικαταθλιπτικά μπορούν να ελαττώσουν τη συμπεριφορά και της υπερφαγίας και της πρόκλησης εμετού, τόσο σε ανορεκτικά όσο και σε βουλιμικά άτομα.

Κατά την οξεία φάση, λοιπόν, η θεραπεία συμπεριφοράς και η γνωσιακή θεραπεία του ασθενή είναι η προσέγγιση επιλογής συνεπικουρούμενη ενδεχομένως από τη φαρμακευτική αγωγή.
Η γνωστική ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει διορθώνοντας λαθεμένες αντιλήψεις των ασθενών για τα αισθήματα, τις ανάγκες τους και την ικανότητα να ελέγξουν τη ζωή τους και η ψυχοδυναμική (αποκαλυπτική) ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει τον ασθενή να λύσει διαπροσωπικά προβλήματα και συγκρούσεις και να διορθώσει στοιχεία της προσωπικότητας του, που μπορεί να συνδέονται με τη διαταραχή στην πρόσληψη τροφής. Η πιο συνηθισμένη και αποτελεσματική μέθοδο θεραπείας είναι ένας συνδυασμός γνωστικής συμπεριφοριστικής θεραπείας με κάποια φαρμακευτική αγωγή σε οξείς καταστάσεις .

Δημήτριος Λυράκος
Κλινικός Ψυχολόγος / Ερευνητής
Ψυχιατρική Κλινική Λυράκου

29/11/09

Σπιρουλίνα - Μοναδικό φύκι με απίστευτες ιδιότητες

Την αποκάλεσαν «τροφή του μέλλοντος» και «ιδανική τροφή για την ανθρωπότητα»! Σε κάθε περίπτωση, η σπιρουλίνα, αυτό το μικροσκοπικό πρασινομπλέ φύκι, περιέχει τόσα πολλά πολύτιμα θρεπτικά συστατικά και έχει τέτοιες εξαιρετικές θρεπτικές και θεραπευτικές ιδιότητες που αξίζει να την εντάξετε στη διατροφή σας.

Τι είναι η σπιρουλίνα;

Η σπιρουλίνα είναι ένα μικροσκοπικό υδρόβιο φύκι του γλυκού νερού με εξαιρετικές θρεπτικές και θεραπευτικές ιδιότητες. Συμπεριλαμβάνεται στα 8 συνολικά φύκια που μπορούν να καταναλωθούν ως τροφή από τον άνθρωπο, αφού μεταξύ των μικροφυκών ελάχιστα είδη μπορούν να καλλιεργηθούν για διατροφικούς σκοπούς.

Τη σπιρουλίνα (spirulina) κατανάλωναν αιώνες πριν και οι Αζτέκοι. Το έντονο κυανοπράσινο χρώμα της εντυπωσιάζει, αλλά ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι το πώς ένας τόσο μικρός φυσικός οργανισμός μπορεί να κρύβει τόσες βιταμίνες και θρεπτικά στοιχεία για τον άνθρωπο. Συγκεκριμένα, είναι από τις πληρέστερες τροφές στον κόσμο.

Όλα τα βασικά αμινοξέα περιλαμβάνονται στο σπειροειδές αυτό φύκι. Έχει πάνω από 100 πολύτιμες θρεπτικές ουσίες και είναι ιδιαίτερα εύπεπτη τροφή, γι’ αυτό και την καταναλώνουν οι αστροναύτες στο διάστημα. Πιστεύεται ότι ένα από τα αγαπημένα φαγητά των αστροναυτών στο μέλλον θα είναι η πιο πρωτότυπη από τις 11 «διαστημικές σπεσιαλιτέ» που επινόησαν οι γάλλοι σεφ, τα νιόκι με σπιρουλίνα.

Η NASA χαρακτήρισε τη σπιρουλίνα «τροφή του μέλλοντος» και ο ΟΗΕ «ιδανική τροφή για την ανθρωπότητα», αφού με τόσο πολλά θρεπτικά συστατικά και σε τόσο μεγάλες ποσότητες που τα περιέχει, αποτελεί πολύτιμη τροφή σε περιπτώσεις υποσιτισμού.

Γιατί να την εντάξετε στη διατροφή σας;

  • Αποτελεί την πλουσιότερη σε πρωτεΐνη «πράσινη τροφή», με περιεκτικότητα 55-70%.
  • Περιέχει πολύ λίγες θερμίδες. Για παράδειγμα, 5 γρ. (μέχρι τόσα συνιστάται, γενικά, να καταναλώνει την ημέρα ένας υγιής άνθρωπος) σας δίνουν περίπου 14,5 θερμίδες.
  • Δεν περιέχει καθόλου χοληστερίνη.
  • Έχει περίπου 58 φορές περισσότερο σίδηρο από ό,τι το ωμό σπανάκι και περιέχει όλα τα μέταλλα που χρειάζεται ο οργανισμός σας: σίδηρο, μαγνήσιο, κάλιο, ψευδάργυρο και το ιχνοστοιχείο σελήνιο.
  • Είναι από τις πιο πλούσιες τροφές στην αντιοξειδωτική προ-βιταμίνη Α (Β-καροτίνη).
  • Είναι ιδιαίτερα καλή πηγή των βιταμινών Β12 και Ε.

Πού ακριβώς μάς κάνει καλό

  • Τα κύρια αντιοξειδωτικά στοιχεία της σπιρουλίνας δρουν κατά του καρκίνου και της πρόωρης γήρανσης.
  • Τα αμινοξέα της προστατεύουν τα εγκεφαλικά κύτταρα και βελτιώνουν τη λειτουργία του νευρικού συστήματος.
  • Εξαιρετικά πλούσια σε χλωροφύλλη, η οποία είναι ιδιαιτέρως ευεργετική για το σχηματισμό των ερυθρών αιμοσφαιρίων του αίματος. Καθαρίζει το αίμα απομακρύνοντας τις τοξίνες και διεγείρει τη λειτουργία όλων των ιστών και οργάνων του σώματος, ιδιαίτερα το ήπαρ, το οποίο διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην απομάκρυνση των τοξινών από τον οργανισμό.
  • Ένα άλλο σημαντικό συστατικό της σπιρουλίνας είναι η φυκοκυανίνη, η οποία υποστηρίζει την αποτοξινωτική επίδραση στο ήπαρ και στα νεφρά, προστατεύει τα κύτταρα από ελεύθερες ρίζες, διεγείρει την παραγωγή κυττάρων αίματος και ενδυναμώνει το ανοσοποιητικό σύστημα.
  • Η πλέον ενδιαφέρουσα ιδιότητα της σπιρουλίνας είναι ότι, χάρη σε έναν πολυσακχαρίτη που περιέχει, τη σπιρουλάνη, ίσως μπορεί να εμποδίσει την ανάπτυξη του ιού του AIDS, καθώς και άλλων ιών. Το γεγονός αυτό δημιουργεί ελπίδες για τη δυνατότητα στο μέλλον θεραπευτικής παρέμβασης κατά της νόσου του AIDS.
  • Εκπληκτικά πλούσια σε γ-λινολενικό οξύ αποτελεσματικό στην αντιμετώπιση του προεμμηνορροϊκού συνδρόμου. Επιπλέον, εμποδίζει τη συγκέντρωση χοληστερόλης στα αιμοφόρα αγγεία.

Πού θα τη βρείτε

Θα τη βρείτε σε φαρμακεία και καταστήματα βιολογικών προϊόντων σε διάφορες μορφές, όπως σκόνη, νιφάδες, κάψουλες, ταμπλέτες καθώς και σε υγρό σιρόπι.

Προτιμήστε την Ελληνική σπιρουλίνα που παράγεται με καλλιέργεια στη Νιγρίτα του νομού Σερρών (Σπιρουλίνα Νιγρίτας Σερρών), αφού προηγήθηκε μελέτη του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου σχετικά με την επιλογή καταλληλότητας του τόπου.

Πώς καταναλώνεται

  • Τη σπιρουλίνα σε μορφή σκόνης μπορείτε να τη διαλύσετε σε διάφορους χυμούς φρούτων, να τη βάλετε σε κρύες σος για σαλάτες και θαλασσινά ή ψάρια.
  • Ένα κουταλάκι σκόνη σπιρουλίνας μπορεί να δώσει υπέροχη γεύση στις κρασάτες σουπιές, στο χταπόδι στιφάδο, στις σάλτσες για μακαρόνια κλπ. Προσέχετε μόνο να την προσθέτετε στο τέλος του μαγειρέματος, γιατί οι υψηλές θερμοκρασίες μπορεί να καταστρέψουν μέρος των θρεπτικών συστατικών της.
  • Σε υγρή μορφή (σιρόπι), μπορείτε να την αναμείξετε σε σκέτο νερό, αφεψήματα, χυμούς, αλλά και να τη βάλετε στο γιαούρτι ή στο παγωτό σας.
  • Σε κάψουλες και ταμπλέτες (σαν συμπλήρωμα διατροφής). Καταναλώνεται με νερό πριν από τα κυρίως γεύματα.

26/11/09

Ζιρκόνια: Η απόλυτη επιλογή στην αισθητική οδοντιατρική

Στον χώρο της αισθητικής οδοντιατρικής και των κεραμικών υλικών η λέξη ‘’ζιρκονία’’ έχει γίνει τα τελευταία χρόνια ιδιαίτερα δημοφιλής.
Ένας μεγάλος αριθμός αποκαταστάσεων με αυτό το υλικό στις Η.Π.Α, αλλά και στην χώρα μας, το έχουν καταξιώσει, όχι μόνο ως βιοσυμβατό υλικό αλλά και ως ιδιαίτερα ανθεκτικό και άριστης αισθητικής.

Τι είναι η ζιρκονία:

Η ζιρκονία είναι το οξείδιο του ζιρκονίου (ζιρκόνιο), είναι το υλικό της φύσης με μεγάλη αξία καθώς αντικατέστησε το διαμάντι λόγω της αισθητικής ομορφιάς του και της σκληρότητάς του, χωρίς βέβαια να την φτάνει.
Χρησιμοποιήθηκε ως υλικό αρχικά στην ορθοπεδική το 1969 με επιτυχία για την κατασκευή τεχνιτών αρθρικών κεφαλών στην κατ΄ισχίο διάρθρωση και μέχρι σήμερα δεν έχει αναφερθεί καμία αποτυχία.
Στην οδοντιατρική και στα δόντια, χρησιμοποιείται αρκετά χρόνια χωρίς αποτυχίες. Αποτελεί εξέλιξη των ολοκεραμικών συστημάτων ‘’θήκες πορσελάνης’’ χωρίς μέταλλο. Άρχισε να χρησιμοποιείται στην αισθητική οδοντιατρική μετά την απαίτηση ασθενών μας για ένα καλύτερο αισθητικό αποτέλεσμα.
Οι σύχρονες τάσεις της οδοντιατρικής υπαγορεύουν «metal free restorations»δηλαδή εργασίες χωρίς μεταλλικό σκελετό, αφού ο τελευταίος, είναι υπεύθυνος για διάφορες αλλεργίες,οξείδωση,τοξικότητα και αισθητικά προβλήματα (μαύρα όρια κάτω από τις στεφάνες στα ούλα).
Πρόκειται για ένα υλικό το οποίο παρουσιάζει την μεγαλύτερη αντοχή οδοντιατρικού υλικού που διαθέτουμε και μπορούμε με αυτό να κατασκευάσουμε από μεμονωμένες στεφάνες «θήκες», έως και γέφυρες ολόκληρης της στοματικής κοιλότητας.

Η ζιρκονία δημιουργεί αλλεργίες;

Τα κεραμικά συστήματα και η ζιργονία είναι βιοσυμβατά.
Αυτό σημαίνει ότι δεν δημιουργούν αλλεργίες όπως τα μέταλλα στις μεταλλοπορσελάνες.

Πώς κατασκευάζεται μια στεφάνη ή μια γέφυρα ζιρκονίας;


Για την κατασκευή της απαιτείται, από το οδοντοτεχνικό εργαστήριο, ένα ειδικό μηχάνημα το CAD/CAM το οποίο δουλεύει με υπολογιστή. Μετά την παρασκευή «τροχισμό» του δοντιού και τα αποτυπώματα από τον οδοντίατρο, ο κεραμίστας οδοντοτεχνίτης με το σύστημα CAD ανιχνεύει, «σκανάρει» το αποτύπωμα και όλες οι λεπτομέρειες του τροχισμού που έχουν γίνει από τον οδοντίατρο μεταφέρονται σε έναν υπολογιστή. Πάνω στον υπολογιστή σχεδιάζεται η θήκη και δίνεται εντολή μέσω του συστήματος CAM να την δημιουργήσει.

Πρακτικά σημαίνει, ότι όλη η εργασία γίνεται μέσω ενός δικτύου υπολογιστών, χωρίς να την αγγίζει ανθρώπινο χέρι.
Σαν αποτέλεσμα έχουμε προσθέσεις με τέλεια εφαρμογή, υπερβολικά μεγάλη αντοχή και άριστη αισθητική εικόνα.

Καρποδίνης Πετρ. Παναγιώτης
Χειρουργός Οδοντίατρος
Επιστημονικός διευθυντής της SMILE DESIGN Ε.Π.Ε
Μέλος του οδοντιατρικού Συλλόγου Αθηνών
www.pkarpodinis.com

23/11/09

Τοξικομανία στις γυναίκες

Η τοξικοεξάρτηση αποτελεί μία σοβαρή, χρόνια και υποτροπιάζουσα πάθηση, η οποία πλήττει και τα δύο φύλα. Ωστόσο, φαίνεται, λόγω ποικίλων παραγόντων, να επηρεάζει τις γυναίκες με διαφορετικό τρόπο από ότι τους άντρες. Πώς, όμως, αντιμετωπίζει η κοινωνία μας τη γυναικεία τοξικοεξάρτηση; Πως οι γυναίκες προσεγγίζουν τα ναρκωτικά; Υπάρχουν κάποιες ουσίες που είναι πιο ελκυστικές για τις γυναίκες; Οι ίδιες διέρχονται από διαφορετικά κίνητρα για να κάνουν χρήση σε σχέση με τους άντρες; Και πώς όλα τα παραπάνω επηρεάζουν την στάση τους απέναντι στη θεραπεία (αποτοξίνωση και απεξάρτηση);

Η κοινωνία μας παρουσιάζεται λιγότερο ανεκτική στη γυναικεία χρήση ναρκωτικών στιγματίζοντας τις γυναίκες με αποτέλεσμα εκείνες να κρύβουν περισσότερο τη χρήση τους και κατά συνέπεια να είναι περισσότερο διστακτικές στο να ζητήσουν βοήθεια από τους ειδικούς. Ενδεχομένως να έχουν πέσει θύματα κοινωνικού ρατσισμού με συνέπεια να παρουσιάζουν έντονη δυσπιστία στα θεραπευτικά προγράμματα. Περισσότερο στιγματισμένες είναι οι μητέρες τοξικομανείς. Η μητρότητα λοιπόν αποτελεί ίσως την σημαντικότερη ιδιαιτερότητα της γυναικείας χρήσης. Σημαντικούς κινδύνους ελλοχεύει η χρήση ουσιών κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης για την ίδια και το μωρό όπως πρόωρη γέννα, χαμηλό βάρος γέννησης, εθισμός νεογνού, σύνδρομο αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Συνακολούθως, οι μητέρες τοξικομανείς είναι πιθανόν να παραμελούν και να κακοποιούν τα παιδία τους, παρέχοντας ένα δυσλειτουργικό οικογενειακό περιβάλλον. Ένας από τους σημαντικότερους λόγους που οι χρήστριες αποφεύγουν να αποκαλύψουν την χρήση τους είναι ο φόβος τους ότι θα κριθούν ανίκανες μητέρες, διότι η χρήση τους έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τον κοινωνικό τους ρόλο, που στοχεύει στη δημιουργία, διατήρηση και φροντίδα της οικογένειας.

Η γυναικεία τοξικομανία συνδέεται με τραυματικά γεγονότα ή στρεσογόνους παράγοντες όπως η σεξουαλική, σωματική και συναισθηματική κακοποίηση. Έρευνες έχουν δείξει ότι η πλειοψηφία των γυναικών που κάνουν χρήση έχουν πέσει θύματα σεξουαλικής ή άλλου είδους κακοποίησης στην παιδική ή εφηβική ηλικία. Είναι ιδιαίτερα πιθανό να προέρχονται και οι ίδιες από δυσλειτουργικές οικογένειες στις οποίες ένας τουλάχιστον γονέας να έκανε κατάχρηση αλκοόλ ή ναρκωτικών. Σύμφωνα με έρευνες, οι γυναίκες τείνουν να κάνουν περισσότερο κατάχρηση συνταγογραφημένων χαπιών (αγχολυτικά, βενζοδιαζεπίνες) με σκοπό την αυτοθεραπεία. Για εκείνες η χρήση αποτελεί τρόπο διαχείρισης δυσάρεστων καταστάσεων όπως η κακοποίηση και το πένθος και επίπονων συναισθημάτων όπως η χρόνια κατάθλιψη, το άγχος, η χαμηλή αυτοεκτίμηση. Η γυναικεία τοξικομανία παρουσιάζει υψηλότερο ποσοστό συνοσηρότητας με κατάθλιψη, διπολική διαταραχή, φοβίες, ψυχοσεξουαλικές διαταραχές, διατροφικές διαταραχές και μετατραυματική διαταραχή στρες.

Οι γυναίκες τοξικομανείς συνήθως έρχονται συνήθως σε πρώτη επαφή με τη χρήση μέσω του ερωτικού τους συντρόφου ο οποίος είναι ήδη χρήστης τοξικών ουσιών. Οι σύντροφοι τείνουν να καθορίζουν την ουσία, την ποσότητα και τον τρόπο χρήση. Είναι σύνηθες το φαινόμενο, οι γυναίκες τοξικομανείς να εμπλέκονται σε εξαρτητικές σχέσεις παρουσιάζοντας μια έντονη προσκόλληση στον σύντροφο, ο οποίος συνηθέστατα εμφανίζεται αποθαρρυντικός αναφορικά με την θεραπεία. Σε ορισμένες περιπτώσεις μάλιστα, οι σύντροφοι στέκονται εμπόδιο στη θεραπεία των γυναικών προσθέτοντας ακόμα έναν ανασταλτικό παράγοντα στη αναζήτηση βοήθειας για θεραπεία.

Όσον αφορά τις σωματικές συνέπειες της χρήσης συγκριτικά με τους άντρες, οι γυναίκες παρουσιάζουν πιο εύκολα εξάρτηση στην κοκαΐνη. Επίσης είναι πιο ευάλωτες σε προβλήματα υγείας π.χ. το γυναικείο συκώτι είναι πιο ευαίσθητο στην τοξική επίδραση της χρόνιας χρήσης αλκοόλ. Παράλληλα, οι εθισμένες γυναίκες κινδυνεύουν περισσότερο από σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα λόγω της τάσης τους να μοιράζονται τις σύριγγές τους με τους συντρόφους τους καθώς επίσης να καταφεύγουν στην πορνεία για να εξασφαλίσουν την δόση τους.

Συμπερασματικά, η ιδιαιτερότητα της γυναικείας τοξικοεξάρτησης διαφαίνεται στη στάση της κοινωνίας μας απέναντι της, στους παράγοντες που οδηγούν στην χρήση και στα ιδιαίτερα θέματα που απασχολούν τις γυναίκες, όπως η μητρότητα. Αυτή τη στιγμή οι γυναίκες αποτελούν το ένα τρίτο του πληθυσμού των θεραπευτικών υπηρεσιών. Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω, κρίνεται αναγκαία η ύπαρξη ειδικευμένων θεραπευτικών προγραμμάτων. Για αυτό το λόγο στη διεθνή θεραπευτική κοινότητα αναπτύσσονται πλέον και λειτουργούν ειδικά θεραπευτικά προγράμματα απεξάρτησης αποκλειστικά για γυναικείο πληθυσμό, που στοχεύουν στην εστίαση των ειδικών συνθηκών υπό τις οποίες διαμορφώνονται η γυναικεία χρήση και των συγκεκριμένων θεραπευτικών αναγκών που αυτές επιτάσσουν.

Νάντια Νικολουδάκη
Κλινικός Ψυχολόγος
Ψυχιατρική Κλινική Λυράκου

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009 ΚΑΙ ΕΜΒΟΛΙΟ ΝΕΑΣ ΓΡΙΠΗΣ: Η ΔΙΧΟΓΝΩΜΙΑ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ, ΟΙ ΠΑΡΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΣΗΜΕΙΑ ΣΥΓΚΛΙΣΗΣ

Μετά την εμφάνιση θανατηφόρων περιστατικών γρίπης Η1Ν1, παρασκευάστηκε εμβόλιο, που προκάλεσε θύελλα διχογνωμιών σε όλο τον κόσμο. Η πρώιμη διοχέτευση του εμβολίου στην αγορά λόγω της πανδημίας πριν ολοκληρωθούν πλήρως ορισμένες κλινικές μελέτες που ευρίσκονται ακόμα σε εξέλιξη και αφορούν την αποτελεσματικότητα και την ασφάλεια του σκευάσματος, δίχασε την επιστημονική ιατρική κοινότητα και προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων με πλούσια επιχειρήματα και από τα δύο στρατόπεδα.
Οι υποστηρικτές επισημαίνουν ότι το εμβόλιο, παρασκευάζεται με την ίδια τεχνογνωσία που κατασκευάζεται επί πολλά χρόνια το εμβόλιο της γρίπης, για το οποίο δεν έχει καταγραφεί καμία σοβαρή παρενέργεια. Η παγκόσμια κοινότητα δεν μπορεί να εθελοτυφλεί μπροστά στους θανάτους νέων ατόμων που έχει προκαλέσει ο ιός παγκοσμίως, ούτε να περιμένει χρονοβόρες διαδικασίες πλήρους αξιολόγησης, ενώ η πανδημία καλπάζει. Σε αντίθεση με τον ιό της εποχικής γρίπης, ο Η1Ν1 προκαλεί σοβαρές επιπλοκές σε νεαρότερες ηλικίες, σημαντική απώλεια ωρών εργασίας, ενώ η ταχύτητα της μετάδοσής του είναι εξαιρετικά υψηλή. Σύμφωνα με τις μέχρι τώρα κλινικές μελέτες το εμβόλιο έχει εξαιρετική ανοχή και ασφάλεια με λίγες παρενέργειες που περιλαμβάνουν πρήξιμο, πόνο στην θέση της ένεσης, μυϊκά άλγη, κακουχία, ελαφρό γριπώδες σύνδρομο για λίγες ημέρες μετά την ένεση. Το εμβόλιο δεν προκαλεί θανάτους, εφόσον χρησιμοποιείται σωστά και υπό ιατρική παρακολούθηση (πχ. δεν εφαρμόζεται σε άτομα με θανατηφόρες αλλεργίες στο αυγό). Προκαλείται η ανάπτυξη υψηλού τίτλου αντισωμάτων δύο τρεις εβδομάδες μετά τον εμβολιασμό. Τα δεδομένα αυτά οδήγησαν σε μία επιθετική εθνική πολιτική μαζικών εμβολιασμών σε πολλές χώρες (π.χ. ΗΠΑ, CDC http://www.flu.gov). Να σημειώσουμε ότι τα συστήματα επαγρύπνησης αυτών των χωρών δεν κατέγραψαν έως τώρα μετά την πρόσφατη ευρεία εφαρμογή του εμβολίου, σημαντικές παρενέργειες .
Η επιστημονική αμφισβήτηση που αφορά το εμβόλιο, επισημαίνει, ότι ακόμη δεν έχουν ολοκληρωθεί μελέτες φάσης 2, με αποτέλεσμα να μην έχει επαρκώς τεκμηριωθεί η πλήρης ασφάλεια του προϊόντος, σε βάθος χρόνου. Η προσέλευση εθελοντών σε πολλές περιπτώσεις υπήρξε μικρή και έγινε με αργό ρυθμό. Ορισμένες από τις μελέτες αναζητούσαν εθελοντές έως τα τέλη Νοεμβρίου 2009, άλλες αναζητούν ακόμη. Εξάλλου, αναφέρουν, δεν είναι πλήρως τεκμηριωμένη και η αποτελεσματικότητα του εμβολίου στην κλινική πρακτική. Υπάρχουν μετρήσεις για εργαστηριακές αυξήσεις προστατευτικών αντισωμάτων, αλλά αυτές οι αυξήσεις αντιστοιχούν σε αποτελεσματική άμυνα, κατά την επίθεσή του ιού στις πραγματικές συνθήκες της κοινότητας; Δεν είναι η πρώτη φορά που εμβόλια κατά την εφαρμογή τους, διαψεύδουν στην πράξη και σε βάθος χρόνου, αισιόδοξες εκτιμήσεις περί αποτελεσματικότητας και ασφάλειας και αυτές μένουν να αποδειχθούν. Η ήπια νόσος που προκαλεί ο Η1Ν1και η ύπαρξη θεραπείας δεν δικαιολογούν, σύμφωνα με τους συντηρητικούς, σε αυτήν τουλάχιστον την φάση, μαζικά προγράμματα χορήγησης ενός καινούριου και μη δόκιμου, ακόμα, εμβολίου. Τα δεδομένα αυτά οδήγησαν την Αυστραλία σε μία σχετικώς συντηρητική πολιτική εθνικών εμβολιασμών (http://www.health.gov.au), ενώ σε χώρες με επιθετικά «guidelines» αρκετοί γιατροί κώφευσαν. Επιπροσθέτως η κρυψίνοια με την οποία εφαρμόστηκαν σε αρκετές περιπτώσεις, τα προγράμματα εμβολιασμών σε πολλές χώρες, με αποκλειστική δυνατότητα εμβολιασμού σε ελεγχόμενα από τις αρχές εμβολιαστικά κέντρα, τροφοδότησε περαιτέρω τον προβληματισμό. Έγινε λόγος για εσπευσμένη παραγωγή εμβολίων πολλαπλών ταχυτήτων, που οι κυβερνήσεις αποφεύγουν να διαθέσουν με διαφάνεια (π.χ. σε φαρμακεία), για να αποφύγουν ανεξάρτητους ελέγχους από τους σκεπτικιστές. Στα πλαίσια αυτά έγιναν αναφορές για εμβόλιο των αμερικανών, των ευρωπαίων, των πολιτικών, των διπλωματών κ.λπ.
Ανεξάρτητα από τα παραπάνω, είναι σημαντικό να επισημανθούν τα σημεία σύγκλισης των δύο στρατοπέδων.Υπάρχει επιστημονική ομοφωνία ως προς την εφαρμογή του εμβολίου στις εξής κατηγορίες ατόμων υψηλού κινδύνου για θανατηφόρες επιπλοκές, εφόσον δεν υπάρχουν απαγορευτικές αντενδείξεις (π.χ. θανατηφόρες αλλεργίες, οξέα εμπύρετα):
1. Στους πάσχοντες από ορισμένα υποκείμενα χρόνια νοσήματα όπως καρδιαγγειακά νοσήματα, πνευμονοπάθεια, διαβήτη, χρόνια νεφρική ανεπάρκεια, ηπατική ανεπάρκεια, καρκίνο, AIDS, εξασθενημένο αμυντικό σύστημα
2. Στους υγιείς παχύσαρκους
3. Στα υγιή άτομα που είναι βαρείς καπνιστές
4. Στις έγκυες, για τις ίδιες και για την προστασία του νεογνού μετά την γέννηση λόγω μεταφοράς προστατευτικών αντισωμάτων. Ιδιαίτερα στις έγκυες αλλά και στα παιδιά, πρέπει να καταβάλλεται κάθε δυνατή προσπάθεια για να χορηγείται όσο γίνεται καθαρό εμβόλιο, ελεύθερο από προσμίξεις, ανοσοτροποποιητικά και thiomersal
5. Στα άτομα που φροντίζουν μωρά έως έξι μηνών στα οποία «ούτως ή άλλως» δεν γίνεται το εμβόλιο
६. Στους πτηνοτρόφους και επαγγελματίες κτηνιατρικών υπηρεσιών, για να αποφευχθεί θανατηφόρος ανασυνδυασμός του ιού με τον ιό της γρίπης των πτηνών
7. Στους υγιείς ιατρούς και το νοσηλευτικό προσωπικό, το εμβόλιο πρέπει να εφαρμοστεί καθολικά, λόγω του κομβικού ρόλου που έχουν στην θεραπεία των ασθενών.
Το εμβόλιο με ζωντανό εξασθενημένο ιό είναι απαγορευτικό σε ορισμένες ομάδες (π.χ. έγκυες, άτομα με ανοσοκαταστολή κ.λπ. ).
Dr. Αναστασία Μοσχοβάκη
Ιατρός Ειδική Παθολόγος
Φραγκοπούλου 10, Κηφισιά
24ωρη γραμματεία νοσοκομειακά περιστατικά: 2106252770

16/11/09

Άνοια και Νόσος Αλτσχάιμερ

Η μνήμη είναι βασικό στοιχείο της γνωστικής λειτουργίας του κάθε ανθρώπου. Είναι σημαντική για κάθε δραστηριότητα είτε είναι ακαδημαϊκή, ψυχαγωγική ή κοινωνική. Η μνήμη χαρακτηρίζει την προσωπικότητα του ατόμου και δίνει στον καθένα μια ξεχωριστή ταυτότητα. Χωρίς την ικανότητα να θυμόμαστε την δική μας προσωπική ιστορία είμαστε μέσα σε κλίμα σύγχυσης και αβεβαιότητας. Για αυτό ακριβώς τον λόγο οι διαταραχές τύπου άνοιας κλέβουν από τον καθένα την ταυτότητα του και τα βιώματά του. Η μνήμη βοηθά στην απόκτηση νέων δεξιοτήτων και γνώσης, στην εκτέλεση εργασιών και στην ανταπόκριση σε αυτούς που αγαπάμε. Πολύ απλά η μνήμη βρίσκεται παντού στην ζωή μας.

Η άνοια χαρακτηρίζεται από ένα προοδευτικό εκφυλισμό και απώλεια των διανοητικών ικανοτήτων του ατόμου. Πολλoί συχνά αναρωτιούνται αν η νόσος Αλτσχάιμερ και η άνοια είναι κάτι το διαφορετικό ή το ίδιο. Η σωστή απάντηση είναι πως η νόσος Αλτσχάιμερ είναι ένα από τα πιο γνωστά είδη άνοιας Το πιο κλασικό σύμπτωμα των ανοϊκών διαταραχών είναι να ξεχνάμε πρόσφατα γεγονότα και ανθρώπους. Με αλλά λόγια η μνήμη δεν κάνει νέες “εγγραφές”. Είναι σαν να έχουμε ένα τετράδιο όπου κρατάμε σημειώσεις, έχουν τελειώσει τα φύλλα του και δεν έχουμε που να καταγράψουμε τις νέες πληροφορίες. Οι πάσχοντες από άνοια παρουσιάζουν προβλήματα της μνήμης, της σκέψης, της αντίληψης και του προσανατολισμού τους. Η άνοια είναι συχνότερη στους ηλικιωμένους ενώ σε άτομα ηλικίας άνω των 60 ετών το ποσοστό άνοιας αγγίζει το 6%. Με την αύξηση της ηλικίας, το ποσοστό των ατόμων που προσβάλλονται από άνοια, αυξάνεται και για αυτό έχει επικρατήσει ο όρος γεροντική άνοια. Το 20% των ατόμων άνω των 80 ετών, πάσχουν από άνοια. Το 60% -70% των περιπτώσεων άνοιας οφείλεται στη νόσο Αλτσχάιμερ. Ένα ποσοστό της τάξης του 15% των περιπτώσεων άνοιας οφείλεται σε αγγειακά προβλήματα του εγκεφάλου (πολυεμφρακτική άνοια). Εκτός από την αύξηση της ηλικίας και τις εγκεφαλικές αγγειακές παθήσεις, άλλες ασθένειες που είναι σπανιότερες αιτίες άνοιας, περιλαμβάνουν τη νόσο Πάρκινσον, τον υποθυρεοειδισμό, το AIDS, τον καρκίνο εγκεφάλου και άλλες. Γενικότερα στις ανοϊκές διαταραχές έχουμε έκπτωση της λειτουργικότητας του ατόμου και εμφανείς μεταβολές στην προσωπικότητα του. Έτσι είναι αρκετά συχνό το φαινόμενο ένα άτομο στα πρώτα στάδια της άνοιας να παρουσιάζεται ιδιαίτερα ευσυγκίνητο δηλαδή να κλαίει σε μία συζήτηση η οποία δεν είναι συναισθηματικά φορτισμένη. Επίσης μπορεί να παρουσιάζει επιθετική ή αντικοινωνική συμπεριφορά. Δηλαδή να ξαφνικά να αρχίζει να βρίζει ή να κυκλοφορεί γυμνό μέσα στο σπίτι την στιγμή που υπάρχουν επισκέπτες.
Σήμερα πάσχουν από άνοια 26 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως και σύμφωνα με μελέτες ο αριθμός αναμένεται να τετραπλασιαστεί. Για την αντιμετώπιση της στην σύγχρονη νευρολογία και νευροψυχολογία δεν υπάρχει θεραπεία που την γιατρεύει. Όμως φαίνεται πως τα ψυχοθεραπευτικά προγράμματα μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά στην αντιμετώπιση του ρυθμού της νόσου. Η φαρμακευτική αγωγή σε συνδυασμό με ψυχοθεραπευτικά προγράμματα που περιλαμβάνουν ασκήσεις γνωστικών λειτουργιών και ψυχοθεραπεία με στόχο τη δραστηριοποίηση του προσβεβλημένου εγκέφαλου και ρύθμιση της ψυχικής ισορροπίας βοηθούν σημαντικά τον πάσχοντα και την οικογένειά του. Σε αρκετές περιπτώσεις βοηθούν στην μείωση του καλπασμού της νόσου και στον περιορισμό των συμπτωμάτων. Επίσης τέτόιου τύπου προγράμματα έχουν φανεί λυτρωτικά για την οικογένεια του πάσχοντα διότι τους ενημερώνουν για το τι έχουν να αντιμετωπίσουν και τον τρόπο χειρισμού του πάσχοντα.

Οι διαταραχές μνήμης στην τρίτη ηλικία σήμερα τείνουν να γίνουν μία μάστιγα και θα απασχολήσουν αρκετά τον κόσμο και τους επιστήμονες τα επόμενα χρόνια οσον αφορά τα αίτια τους αλλά και την αντιμετώπιση τους. Σύμφωνα μετά σημερινά δεδομένα κλειδί στην εξέλιξη της νόσου είναι η έγκαιρη διάγνωση και η άμεση αντιμετώπιση της με φαρμακευτική αγωγή και ψυχοθεραπευτικά προγράμματα.

Παναγιώτης Σιαπέρας
Κλινικός Ψυχολόγος / Ερευνητής
Ψυχιατρική Κλινική Λυράκου